Chu Sơn là một quần đảo gồm hơn 1.390 hòn đảo ngoài khơi tỉnh Chiết Giang, miền đông Trung Quốc — châu đảo duy nhất của đất nước. Các cộng đồng nơi đây đã đánh cá, buôn bán và đóng thuyền trên vùng biển này suốt hàng nghìn năm. Nền văn hóa hàng hải lâu đời của vùng là lý do nơi đây trở thành trung tâm sản xuất mô hình tàu thủ công: những người thợ làm các mô hình này xuất thân từ những gia đình có truyền thống đóng thuyền gỗ.
- Chu Sơn là châu đảo duy nhất của Trung Quốc, gồm hơn 1.390 hòn đảo ở biển Hoa Đông, ngoài khơi tỉnh Chiết Giang.
- Quần đảo này có một trong những ngư trường trù phú nhất Trung Quốc — Ngư trường Chu Sơn thuộc hàng lớn nhất thế giới, và nghề đánh cá đã là nền tảng của nền kinh tế địa phương suốt hàng thiên niên kỷ.
- Truyền thống đóng thuyền của Chu Sơn phát triển trực tiếp từ văn hóa đánh cá: những người thợ từng đóng và sửa chữa thuyền buồm đánh cá đã truyền lại cho các thế hệ tiếp theo kiến thức về kết cấu thân thuyền, kỹ thuật ghép mộng và hệ thống buồm.
- Thành phố Chu Sơn là nơi có núi Phổ Đà, một trong bốn ngọn núi Phật giáo linh thiêng của Trung Quốc và là một trung tâm lớn của tín ngưỡng Mazu — nữ thần biển được các cộng đồng hàng hải Trung Quốc trên khắp châu Á tôn kính.
- Truyền thống làm mô hình tàu của Chu Sơn bắt nguồn từ nền văn hóa hàng hải sống động này: các mô hình không phải là bản phục dựng từ những ghi chép lịch sử, mà là sự tiếp nối của tri thức nghề thủ công đã được sử dụng tại vùng biển này qua nhiều thế hệ.
- Chu Sơn là châu đảo duy nhất của Trung Quốc — gồm hơn 1.390 hòn đảo với nền văn hóa hàng hải được xây dựng qua hàng nghìn năm dựa trên nghề đánh cá, thương mại và đóng thuyền.
- Truyền thống làm mô hình tàu của vùng này phát triển trực tiếp từ văn hóa đóng thuyền: những người thợ từng đóng những chiếc thuyền buồm đánh cá cỡ lớn đã truyền lại kiến thức của mình cho thế hệ sau.
- Chu Sơn cũng là một trung tâm thờ Mazu — nữ thần biển được các cộng đồng hàng hải Trung Quốc tôn kính — mang đến cho vùng đất này chiều sâu văn hóa vượt xa lịch sử kinh tế.
- Những mô hình được làm tại đây không phải là các bản phục dựng từ sách vở, mà là sự tiếp nối của một tri thức nghề thủ công vẫn đang được gìn giữ.
Hầu hết những người mua mô hình tàu Trung Quốc chưa từng nghe nói đến Chu Sơn. Họ biết mô hình được làm thủ công, biết nó đến từ Trung Quốc, nhưng địa lý cụ thể — những hòn đảo cụ thể, vùng biển cụ thể, nền văn hóa cụ thể đã tạo nên những người thợ làm ra nó — lại vô hình đối với họ. Điều này rất quan trọng, vì chất lượng của một vật phẩm thủ công không thể tách rời khỏi địa điểm và truyền thống đã tạo ra nó. Hiểu về Chu Sơn là một phần của việc hiểu rõ thứ bạn đang mua.
🌊 Địa lý: 1.390 hòn đảo
Chu Sơn nằm ở cửa vịnh Hàng Châu, nơi đồng bằng sông Dương Tử gặp biển Hoa Đông. Quần đảo này gồm hơn 1.390 hòn đảo với nhiều kích thước khác nhau, từ đảo chính Chu Sơn (hòn đảo lớn nhất tỉnh Chiết Giang) đến hàng trăm đảo nhỏ có người sinh sống và hàng nghìn đảo đá, rạn san hô không có người ở. Tổng diện tích đất liền khoảng 1.440 km², nhưng lãnh thổ biển — vùng nước mà các cộng đồng trên quần đảo đã đánh bắt và đi lại suốt hàng nghìn năm — lớn hơn rất nhiều.
Ngư trường Chu Sơn, được hình thành nơi dòng hải lưu Kuroshio ấm gặp dòng hải lưu Hoàng Hải lạnh, là một trong những ngư trường giàu sản vật nhất thế giới. Đối với các cộng đồng trên quần đảo, biển cả không chỉ là phông nền của cuộc sống mà còn là trung tâm của đời sống — nguồn thực phẩm, thu nhập và bản sắc văn hóa của họ từ thuở những hòn đảo này có người cư trú.
🛥️ Truyền thống đóng thuyền
Một cộng đồng sống nhờ biển cần thuyền, và thuyền cần người đóng. Truyền thống đóng thuyền của Chu Sơn phát triển trực tiếp từ văn hóa đánh bắt cá: những người thợ từng đóng và sửa chữa các thuyền buồm đánh cá hoạt động trên Ngư trường Chu Sơn đã tích lũy kiến thức về kết cấu thân thuyền, kỹ thuật ghép mộng, lựa chọn gỗ và hệ thống dây chằng buồm, rồi truyền lại từ thầy đến trò qua nhiều thế hệ. Đây không phải là truyền thống được tạo ra để phục vụ thị trường du lịch hay phục dựng từ những ghi chép lịch sử — mà là tri thức nghề thủ công thực tiễn, phát triển để đáp ứng các điều kiện làm việc thực tế.
Sự chuyển đổi từ đóng những chiếc thuyền buồm đánh cá cỡ lớn sang làm mô hình thu nhỏ là bước phát triển tự nhiên từ truyền thống này. Cùng một kiến thức về cách tạo hình thân thuyền, cách lắp ghép ván thuyền, cách buộc dây chằng buồm — tất cả đều được áp dụng trực tiếp vào quy mô thu nhỏ. Những người thợ làm ra các mô hình của chúng tôi không phải là những nhà làm mô hình chỉ tìm hiểu về thuyền qua sách vở; họ xuất thân từ những gia đình có truyền thống gắn bó với nghề đóng thuyền thực tế.
Mô hình thuyền đánh cá Trung Hoa thủ công — Thuyền buồm sông truyền thống kèm lưới — Truyền thống thuyền buồm đánh cá đã hình thành nên văn hóa đóng thuyền Chu Sơn, được tái hiện bằng gỗ chạm khắc thủ công cùng chi tiết lưới thắt nút thủ công.
🚩 Núi Phổ Đà và văn hóa biển
Zhoushan cũng là nơi có núi Phổ Đà — một trong bốn ngọn núi Phật giáo linh thiêng của Trung Quốc và là cõi trần của Quan Âm, vị Bồ Tát của lòng từ bi. Đối với các cộng đồng hàng hải người Hoa trên khắp châu Á, núi Phổ Đà đã là nơi hành hương và cầu nguyện trong hơn một nghìn năm. Những thủy thủ khởi hành trên các chuyến hải trình dài thường dừng chân tại Phổ Đà để cầu mong chuyến đi bình an; khi trở về, họ dâng lời tạ ơn. Các ngôi chùa và tu viện trên núi vẫn đang hoạt động cho đến ngày nay, và hòn đảo này vẫn là một trong những địa điểm tôn giáo được ghé thăm nhiều nhất ở Trung Quốc.
Bên cạnh Quan Âm, nữ thần biển Mazu cũng được tôn kính khắp các cộng đồng hàng hải ở Zhoushan. Các đền thờ Mazu hiện diện trên những hòn đảo khắp quần đảo, và các nghi lễ gắn liền với việc thờ phụng bà — thắp hương trước khi ra khơi, dâng lễ vật khi trở về — vẫn được các gia đình ngư dân thực hành cho đến ngày nay. Khía cạnh tín ngưỡng này trong đời sống hàng hải góp phần tạo nên chiều sâu văn hóa của Zhoushan: biển cả nơi đây không chỉ là nguồn lực kinh tế mà còn là một hiện diện đã định hình đời sống tinh thần của cộng đồng qua nhiều thế hệ.
🏛️ Vì sao Zhoushan quan trọng đối với các nhà sưu tầm mô hình tàu thuyền
Đối với các nhà sưu tầm, ý nghĩa của Zhoushan vừa mang tính thực tiễn vừa mang tính văn hóa. Những mô hình được chế tác tại đây không phải là đồ trang trí hàng hải đại trà do những người thợ không có mối liên hệ với truyền thống hàng hải mà họ tái hiện sản xuất. Chúng được làm bởi những người có gia đình từng sinh sống và làm việc trên biển, sử dụng các kỹ thuật phát triển từ những yêu cầu thực tế của việc đóng thuyền. Mối liên hệ với một truyền thống vẫn đang tiếp diễn này là một trong những yếu tố thường góp phần duy trì sức hấp dẫn lâu dài của các mô hình đối với nhà sưu tầm — dù cũng như mọi món đồ sưu tầm khác, giá trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố và không bao giờ được đảm bảo.
Để tìm hiểu kỹ hơn về cách các mô hình thực sự được chế tác, hãy xem hướng dẫn của chúng tôi về bên trong xưởng Zhoushan. Để tìm hiểu câu chuyện rộng hơn về Ocean Relic Studio và lý do chúng tôi chỉ tìm nguồn sản phẩm từ truyền thống này, hãy xem bài viết từ Zhoushan đến thế giới.
0 bình luận