- Chinese vistechnieken gaan meer dan 7.000 jaar terug; netvisserij is gedocumenteerd op neolithische archeologische vindplaatsen langs de delta van de Yangtze.
- Traditionele Chinese netten — werpnetten, sleepnetten, hijsnetten en vaste fuiknetten — werden met opmerkelijke precisie ontworpen voor specifieke vissoorten en wateromstandigheden.
- De vissersboot en het net waren onlosmakelijk met elkaar verbonden: rompvorm, tuigage en dekindeling werden allemaal bepaald door het soort visserij waarvoor het vaartuig was gebouwd.
- Technieken zoals aalscholvervisserij en het vierkante hijsnet behoren tot de ingenieuste samenwerkingen tussen mens en dier en tussen mens en mechanica in de geschiedenis van de visserij.
- Handgemaakte modellen van vissersboten bewaren de vorm van vaartuigen waarvan het ontwerp onlosmakelijk verbonden was met de netten die ze vervoerden.
Een visnet is geen eenvoudig voorwerp. Voor het ongetrainde oog is het een wirwar van touw en gewichten. Voor de visser die het heeft gemaakt — die de vezel koos, de maaswijdte berekende, de loden zinkers aanbracht en de kurken drijflijn bevestigde — is het een precisie-instrument, even specifiek voor zijn doel als het gereedschap van een chirurg.
De Chinese visserijcultuur ontwikkelde in duizenden jaren enkele van de meest geavanceerde netvistechnieken ter wereld. De boten die deze netten vervoerden, werden eromheen ontworpen: de vorm van de romp, de indeling van het dek, de bemanningsgrootte en de tuigage weerspiegelden allemaal de eisen van het net. Wie de vissersboten van China wil begrijpen, moet ook de netten begrijpen waarvoor ze waren gebouwd.
Duizend zevenhonderd jaar netvisserij
Het vroegste bewijs van netvisserij in China komt van neolithische vindplaatsen langs de delta van de Yangtze, daterend van ongeveer 5000 v.Chr. Archeologen hebben netverzwaarders gevonden — kleine, doorboorde stenen die werden gebruikt om de onderrand van een net te laten zinken — op vindplaatsen die drie millennia ouder zijn dan het vroegste Chinese schrift. Het net zelf, gemaakt van vergankelijke plantenvezels, is niet bewaard gebleven. Maar de gewichten vertellen het verhaal.
Tegen de tijd van de Zhou-dynastie (1046–256 v.Chr.) waren Chinese vistechnieken voldoende ontwikkeld om in officiële teksten te worden vastgelegd. De Riten van Zhou (周礼) beschrijven het beheer van visgronden als een staatstaak, met aangewezen ambtenaren die verantwoordelijk waren voor het reguleren van visseizoenen, nettypen en de verdeling van de vangst. Visserij was niet louter een middel van bestaan — het was een georganiseerde bedrijfstak, die net als de landbouw bestuurlijke aandacht kreeg.
De verfijning van de Chinese nettechnologie bleef zich ontwikkelen tijdens de Han-, Tang- en Song-dynastieën en bereikte een hoogtepunt tijdens de Ming-periode (1368–1644) — hetzelfde tijdperk waarin de grote oceaanvarende jonken van de vloot van Zheng He en de handelsschepen van de Maritieme Zijderoute werden gebouwd. Lees voor meer informatie over deze periode van Chinese maritieme prestaties ons artikel over hoe de Maritieme Zijderoute de wereldhandel vormgaf.
De vier belangrijkste nettypen
Traditionele Chinese visnetten vallen uiteen in vier brede categorieën, elk geschikt voor verschillende omgevingen, doelsoorten en boottypen.
Het werpnet (撕网, sāi wǎng) is de oudste en meest universele vorm. Het is een rond net met gewichten langs de rand, dat door één visser vanuit een kleine boot of vanaf een rivierbank wordt uitgeworpen. Het net spreidt zich in de lucht uit en zinkt vervolgens over een school vissen. De vaardigheid die nodig is om een werpnet goed te gooien — het volledig in de lucht openen, de stroming lezen en de worp afstemmen op de beweging van de vissen — vergt jaren oefening. Werpnnetten worden vandaag nog steeds in heel China gebruikt; hun ontwerp is in wezen onveranderd sinds de neolithische voorbeelden.
Het sleepnet (拖网, tuō wǎng), ook wel een zegen genoemd, wordt ingezet door twee boten die samenwerken. Eén boot houdt het uiteinde van het net vast, terwijl de andere in een brede boog roeit en een school vissen omsluit, waarna beide boten het net sluiten. Deze techniek vereist een nauwkeurige samenwerking tussen de bemanningen en grondige kennis van het gedrag van vissen. Boten voor de sleepnetvisserij hadden doorgaans een brede, stabiele romp en waren ontworpen om de spanning van een vol net te dragen zonder te kapseizen.
Het hijsnet (荆网, jīng wǎng) is een horizontaal net dat onder het wateroppervlak aan een raamwerk hangt en regelmatig wordt opgehesen om vissen te vangen die erboven bijeen zijn gekomen. De vierkante hijsnetten van de Yangtzedelta — opgehangen aan bamboestokken op de rivierbank of aan de boeg van een stilstaande boot — behoren tot de viswerktuigen met de meest kenmerkende uitstraling in de Chinese cultuur en zijn voor bepaalde soorten bijzonder efficiënt.
Het vaste fuiknet (定置网, dìng zhì wǎng) wordt aan de zeebodem of rivierbodem verankerd en op zijn plaats gelaten, waarbij gebruik wordt gemaakt van de natuurlijke beweging van vissen langs voorspelbare routes. Deze netten waren vooral belangrijk in getijdengebieden zoals Zhoushan, waar vissen met het getij door geulen tussen de eilanden trokken. Het goed genoeg kunnen lezen van de getijdenpatronen om een vast net correct te plaatsen, was een vaardigheid die generaties lang van vader op zoon werd doorgegeven.
Aalscholvervisserij: de samenwerking tussen mens en dier
Van alle Chinese vistechnieken onderscheidt aalscholvervisserij (鹬鱼, lú cí) zich door haar elegantie en intimiteit. Een getrainde aalscholver — een grote duikvogel met een uitzonderlijk vermogen om onder water vissen te achtervolgen — krijgt een losse ring om de hals die voorkomt dat hij grote vissen inslikt. De vogel duikt, vangt de vis en keert terug naar de boot, waar de visser de vis uit zijn keel haalt.
Voor deze techniek zijn jarenlange training nodig, zowel voor de vogel als voor de visser. Een ervaren aalscholvervisser kan met een tiental vogels tegelijk werken, ze met een lange stok aansturen, hun gedrag lezen om te weten wanneer een vis is gevangen en ze belonen met kleine vissen die ze wel mogen inslikken. De relatie tussen visser en vogel is echt samenwerkend — de vogels leren reageren op de signalen van hun begeleider en ervaren vogels ontwikkelen voorkeuren en persoonlijkheden die hun begeleiders door en door kennen.
Aalscholvervisserij wordt beschreven in Chinese teksten uit de Tang-dynastie (618–907 n.Chr.) en afgebeeld op schilderijen uit de Song-periode. De techniek werd beoefend op de rivieren en meren van Zuid-China, vooral in Guilin, Hunan en de regio van de Yangtzedelta. Tegenwoordig bestaat ze voornamelijk voort als culturele demonstratie, maar de boten die ermee worden geassocieerd — smal, laag en zeer wendbaar — behoren nog steeds tot de elegantste werkvaartuigen uit de geschiedenis van de Chinese botenbouw.
De vissersboot voor netvisserij: het ontwerp bepaald door het doel
Elk aspect van het ontwerp van een traditionele Chinese vissersboot weerspiegelde de netten waarvoor de boot was gebouwd. De relatie tussen vaartuig en vistuig was zo nauw dat boottypen vaak werden genoemd naar hun belangrijkste vismethode, en niet naar de vorm van hun romp.
Boten voor netvisserij hadden een specifieke dekindeling nodig: vrije werkruimte bij de boeg en het achterschip voor het uitzetten en binnenhalen van netten, opslagruimte onder het dek voor het net wanneer het niet werd gebruikt en een romp die stabiel genoeg was om de asymmetrische belasting aan te kunnen van een net dat aan één kant vol met vis hing. De vrijboord — de hoogte van de romp boven de waterlijn — moest laag genoeg zijn om netten zonder bovenmatige inspanning over de zijkant te halen, maar hoog genoeg om het dek droog te houden bij lichte golfslag.
Riviervissersboten, zoals de traditionele netvisserij-junk die al eeuwenlang in Zhoushan wordt gebouwd, waren geoptimaliseerd voor de specifieke omstandigheden van binnenwateren: geringe diepgang voor het bevaren van ondiepten, vlakke bodems voor stabiliteit in kalm water en een rompvorm die bij gebrek aan wind met een vaarboom of peddel kon worden voortbewogen. Het net — over de boeg gedrapeerd, midscheeps opgeborgen of aan een raamwerk opgehangen — maakte net zo goed deel uit van de identiteit van de boot als de romp zelf.
Handgemaakt model van een Chinese vissersboot — traditionele rivierjunk met net — Een getrouwe miniatuur van de netvisserij-jonken die eeuwenlang op de Chinese rivieren en kustwateren werkten.
De vorm bewaren: modellen van vissersboten als culturele documenten
De traditionele vissersboten van China verdwijnen. Glasvezel en aluminium hebben hout vervangen; motoren hebben zeilen en riemen vervangen; industriële trawlers hebben de kleine bootvloten verdrongen die ooit kenmerkend waren voor kustgemeenschappen. De netvisserij-junk — met haar specifieke dekindeling, haar kenmerkende rompverhoudingen en haar net dat over de boeg hangt — wordt steeds meer een historisch artefact in plaats van een werkend vaartuig.
Handgemaakte modellen bewaren wat foto’s niet kunnen vastleggen: de driedimensionale werkelijkheid van deze vaartuigen, hun verhoudingen in de ruimte en de relatie tussen romp, net en tuigage die ze tot functionele objecten maakte, en niet alleen tot mooie. Een model dat is gebouwd door een ambachtsman die van botenbouwers heeft geleerd, draagt informatie in zich die geen enkele illustratie volledig kan overbrengen.
Voor verzamelaars die zich aangetrokken voelen tot het Chinese maritieme erfgoed, neemt een model van een vissersboot een andere plaats in dan een junk of een schatschip. Het is geen monument voor keizerlijke ambities of langeafstandshandel. Het is een portret van het gewone werkende leven — de boten die gemeenschappen van voedsel voorzagen, de netten die hen in stand hielden en de kennis die van hand tot hand en van generatie op generatie werd doorgegeven. Voor een breder overzicht van de vaartuigtypen die de Chinese maritieme cultuur bepaalden, kunt u onze gids voor verzamelaars van historische Chinese vaartuigtypen lezen, evenals ons artikel over de vissersboten van het oude China.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de belangrijkste typen traditionele Chinese visnetten?
Traditionele Chinese visnetten vallen uiteen in vier hoofdcategorieën: het werpnet (撕网), dat door één visser wordt uitgeworpen om vissen te omsluiten; het sleepnet (拖网), dat door twee samenwerkende boten wordt ingezet; het hijsnet (荆网), een horizontaal net dat regelmatig van onder het wateroppervlak wordt opgehesen; en het vaste fuiknet (定置网), dat op zijn plaats wordt verankerd om gebruik te maken van de beweging van vissen langs voorspelbare routes.
Hoe oud is netvisserij in China?
Netvisserij in China gaat minstens 7.000 jaar terug. Neolithische archeologische vindplaatsen langs de delta van de Yangtze, daterend van ongeveer 5000 v.Chr., hebben netverzwaarders opgeleverd die drie millennia ouder zijn dan het vroegste Chinese schrift.
Wat is aalscholvervisserij en waar werd deze beoefend?
Aalscholvervisserij is een techniek waarbij getrainde aalscholvers, voorzien van een halsring die voorkomt dat ze grote vissen inslikken, duiken om vissen te vangen en deze naar de boot van de visser terugbrengen. De techniek wordt beschreven in Chinese teksten uit de Tang-dynastie (618–907 n.Chr.) en werd beoefend op de rivieren en meren van Zuid-China, vooral in Guilin, Hunan en de regio van de Yangtzedelta.
Hoe beïnvloedde het gebruikte nettype het ontwerp van een Chinese vissersboot?
Het nettype bepaalde rechtstreeks de rompvorm, de dekindeling, de hoogte van het vrijboord en de bemanningsgrootte. Boten voor sleepnetvisserij hadden een brede, stabiele romp nodig om de spanning van een vol net aan te kunnen; boten met hijsnetten vereisten specifieke boegconstructies om het netraamwerk te dragen; riviervisserij-jonken hadden een geringe diepgang en vlakke bodems nodig om binnenwateren te bevaren. Het net en de boot werden als één geïntegreerd systeem ontworpen.
Waarom verdwijnen traditionele Chinese vissersboten?
Glasvezel en aluminium hebben hout in de botenbouw vervangen; motoren hebben zeilen en riemen vervangen; en industriële trawlers hebben kleine bootvloten verdrongen. De specifieke rompvormen, dekindelingen en bouwtechnieken die bij traditionele netvisserijvaartuigen horen, worden nu voornamelijk door oudere ambachtslieden beheerst en in handgemaakte modellen bewaard.
Wat maakt een model van een Chinese vissersboot tot een betekenisvol verzamelobject?
Een handgemaakt model van een vissersboot bewaart de driedimensionale werkelijkheid van een werkend vaartuig — de verhoudingen en de relatie tussen romp, net en tuigage — op een manier die foto’s en illustraties niet kunnen evenaren. Modellen die zijn gebouwd door ambachtslieden met directe kennis van traditionele botenbouw dragen culturele informatie in zich die anders verloren zou gaan wanneer de vaartuigen zelf verdwijnen.
0 reacties